
مقدمه:
برنامه استفاده از انرژی هسته برای تولید برق در ایران در سال ۱۳۵۳ آغاز شد و پس از مشکلات ناشی از جنگ تحمیلی، لزوم بازنگری برنامه های قبلی و مسائل اقتصادی که کشور ما با آن روبرو است دوباره در صدر برنامه های دولت قرار گرفته است. از طرف دیگر استفاده از انرژی هسته ای در جهان و ساخت نیروگاههای هسته ای در ۴۰ سال گذشته بطور پیوسته ادامه داشته و در حال حاضر ۱۷% از انرژی برق در جهان از انرژی هسته ای تأمین می شود. کشورهای در حال توسعه، چه آنهایی که منبع انرژی دیگری در اختیار ندارند و چه کشورهایی که همراه با منابع دیگر می خواهند از این تکنولوژی جدید نیز برای تولید انرژی برق استفاده کنند، با مسائل خاصی مواجه هستند. کمبود سرمایه، فقدان نیروی انسانی کاردان، ضعف ارگان های تشکیلاتی و مقرراتی، عدم آمادگی صنایع محلی برای مشارکت و بالاخره موضوعات سیاسی در رابطه با انتقال دانش فنی و نظام منع گسترش سلاح هسته ای مهمترین موضوعات در رابطه با ساخت و بهره برداری از نیروگاههای هسته ای است.
پیش بینی مصرف برق، لزوم توسعة وسیع ظرفیت تولید موجود را نشان می دهد با توجه به اهمیت ذخیرة انرژی و بهبود بازدهی استفاده از آن، انرژی هسته ای به عنوان گزینه ای اجتناب ناپذیر با نقشی مهم در برآوردن نیاز آیندة انرژی برق در جهان تجلی می کند.
فهرست مطالب
صفحه
مقدمه ……………………………………………………………………………………………….. ۱
فصل اول: مبانی راکتورهای هسته ای
بخش اول: فیزیک اتمی و هسته ای:
اتم و هسته:…………………………………………………………………………… ۵
ایزوتوپ ها:……………………………………………………………………………. ۵
واکنشهای هسته ای …………………………………………………………………. ۶
واکنش زنجیره ای…………………………………………………………………….. ۸
دسته بندی انواع راکتورها:………………………………………………………….. ۹
چرخة نوترون در راکتورهای حرارتی:…………………………………………….. ۱۰
بخش دوم: اصول فیزیکی ساختمان راکتورهای هسته ای:
تولید برق:……………………………………………………………………………….. ۱۳
راکتورهای برق هسته ای:…………………………………………………………… ۱۶
راکتورهای آب سبک:…………………………………………………………………. ۱۷
راکتورهای آب تحت فشار……………………………………………………………. ۲۱
راکتورهای آب جوشان:……………………………………………………………….. ۲۴
راکتورهای آب سنگین:……………………………………………………………….. ۲۵
راکتور کاندور:…………………………………………………………………………… ۲۵
راکتور آب سنگین مولد بخار:……………………………………………………….. ۲۶
راکتور کند شونده با گرافیت:……………………………………………………………. ۲۶
راکتورهای ماگنوس:……………………………………………………………………… ۲۷
راکتور پیشرفت خنک شونده با گاز …………………………………………………… ۳۰
راکتورهای سریع زاینده:…………………………………………………………………. ۳۰
فصل دوم: مبانی نیروگاههای هسته ای:
نیروگاه هسته ای:………………………………………………………………………….. ۳۳
راکتور هسته ای:…………………………………………………………………………… ۳۵
انرژی هسته ای:……………………………………………………………………………. ۳۸
فصل سوم: کنترل راکتور
بخش اول: اثرهای سیستم کنترل راکتور
شکل زهر کنترل:………………………………………………………………………….. ۴۲
سیستم های کنترل در راکتور…………………………………………………………… ۴۷
بحرانی کردن راکتور………………………………………………………………………. ۴۹
بخش دوم: کارگردانی راکتورها
زهرهای حاصل از شکافت:………………………………………………………………. ۵۱
تشکیل محصولات شکافت: …………………………………………………………….. ۵۳
فصل چهارم: ایمنی هسته ای و حفاظت در برابر تابش:
ایمنی هسته ای: ……………………………………………………………………………. ۵۵
حفاظت در برابر تابش……………………………………………………………………… ۵۶
فصل پنجم: مواد مورد نیاز در راکتورهای هسته ای:
بخش اول: سوخت:
اورانیوم:……………………………………………………………………………………….. ۶۰
پلوتونیوم:………………………………………………………………………………………. ۶۰
بخش دوم:
سوخت هسته ای:……………………………………………………………………………… ۶۲
غنی سازی اورانیوم:………………………………………………………………………….. ۶۲
آبشار …………………………………………………………………………………………… ۶۳
فاکتور جداسازی:………………………………………………………………………………. ۶۳
قدرت جداسازی:……………………………………………………………………………….. ۶۴
بخش سوم :
روش های غنیسازی : ……………………………………………………………………… ۶۵
روش الکترومغناطیسی: ……………………………………………………………………… ۶۵
روش پخش گازی:…………………………………………………………………………… ۶۶
روش سانتریفوژ:……………………………………………………………………………….. ۶۹
فرایند جت:……………………………………………………………………………………… ۷۰
روش غنی سازی با لیزر:…………………………………………………………………….. ۷۱
هزینة غنی سازی:…………………………………………………………………………….. ۷۲
ذخایر جهانی اورانیوم: ……………………………………………………………………….. ۷۵
فصل آخر: نتیجه گیری
منابع و مأخذ
اصطلاحات انگلیسی
خلاصهی مطالب
برآن شدم تا با تلاش مستمر مطالبی را از نظر گرامیتان بگذرانم که بدیع باشد و قابل ارائه، امیدوارم رضایت خاطر شما خوانندگان گرامی را جلب نمایم. دراینجا خلاصهای از مطالبی که مطالعه خواهید کرد آورده شده است.
دریک حلقهی جابجایی و یکدار R، گراف مقسوم علیه صفر، ، گرافی است که رأس های آن مقسوم علیه های صفر غیرصفر R می باشند که درآن دو رأس مجزای xو y مجاورند هرگاه xy=0. این مقاله اثباتی براین مطلب است که اگر R نوتری باشد آن گاه شعاع ،۰،۱ و یا ۲ می باشد و نشان داده می شود که وقتی R آریتن میباشد اجتماع مرکز با مجموعه {۰} اجتماعی از ایده آل های پوچ ساز است. زمانی که مرکز گراف مشخص شده باشد می توان قطر را تعیین کرد و نشان داده میشود که اگر R حلقهی متناهی باشد آن گاه میانه زیر مجموعه ای از مرکز آن است. زمانی که R آریتن باشد با به کاربردن عناصری از مرکز میتوان یک مجموعهی غالب از ساخت و نشان داده می شود که برای حلقهی متناهی ، که F میدان متناهی است، عدد غالب مساوی با تعداد ایده آل های ماکسیمال مجزای R است. و همچنین نتایج دیگری روی ساختارهای بیان میشود.
فهرست
عنوان………………………………………………………………………………………………….
پیش گفتار …………………………………………………………………………………………..
خلاصهی مطالب ………………………………………………………………………………….
۱فصل اول ………………………………………………………………………………………….
۱-۱مقدمه …………………………………………………………………………………………..
۱-۲پیش نیازها ……………………………………………………………………………………
تعاریف ……………………………………………………………………………………………….
قضیه ها………………………………………………………………………………………………
۲فصل دوم …………………………………………………………………………………………
۲-۲مرکز ……………………………………………………………………………………………
۲-۳ میانه ……………………………………………………………………………………………
۲-۴ مجموعه های غالب ……………………………………………………………………….
منابع …………………………………………………………………………………………………………..
مقدمه
Computing Grid یا شبکههای متصل کامپیوتری مدل شبکهای جدیدی است که با استفاده از پردازشگرهای متصل به هم امکان انجامدادن عملیات حجیم محاسباتی را میسر میسازد. Gridها در واقع از منابع کامپیوترهای متصل بهشبکه استفاده میکنند و میتوانند با استفاده از برآیند نیروی این منابع، محاسبات بسیار پیچیده را بهراحتی انجام دهند. آنها این کار را با قطعه قطعه کردن این عملیات و سپردن هر قطعه بهکامپیوتری در شبکه انجام میدهند. به عنوان مثال وقتی شما از کامپیوترتان برای مدتی استفاده نمیکنید و کامپیوتر شما به اصطلاح بهوضعیت محافظ نمایشگر یا Screensaver میرود، از پردازشگر کامپیوتر شما هیچ استفادهای نمیشود. اما با استفاده از شبکههای Grid میتوان از حداکثر تواناییهای پردازشگرها استفاده نمود و برنامهای را در کامپیوتر قرار داد که وقتی از سیستم استفادهای نمیشود، این برنامه بتواند از نیروی بلااستفاده دستگاه بهره بگیرد و قسمتی از محاسبات بزرگ عملیاتی را انجام دهد.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه ……………………………………………. ۱۲
فصل اول
مبانی گرید ……………………………………………. ۱۴
Grid computing 1-1 چیست ؟ …………………………… ۱۵
۲-۱ انواع Grid …………………………………………….
۳-۱ اهمیت Grid Computing …………………………………………….
۴-۱ ابزار قدرتمند Globus …………………………………………….
۵-۱ نگاهی بهاجزای Grid …………………………………………….
Grid 6-1 از دید برنامه نویسان ……………………………………………. ۲۷
۷-۱ پیچیدگیها ……………………………………………. ۳۰
۸-۱ مقدمهای بر محاسبات توری ۳۱
۹-۱ مسأله گرید ……………………………………………. ۳۳
۱۰-۱ گرید و مفاهیم دیگر از محاسبات توزیعی ………………………… ۳۴
۱۱-۱ فواید محاسبات توری ……………………………………………. ۳۷
۱-۱۱-۱بهره برداری از منابع مورد استفاده …………………………… ۳۷
۲-۱۱-۱ ظرفیت پردازنده موازی ……………………………………………. ۳۹
۳-۱۱-۱ منابع مجازی و سازمانهای مجازی …………………………… ۴۰
۴-۱۱-۱دستیابی به منابع اضافی ……………………………………………. ۴۲
۵-۱۱-۱ توازن منابع ……………………………………………. ۴۴
۶-۱۱-۱ قابلیت اطمینان ……………………………………………. ۴۵
۷-۱۱-۱مدیریت ……………………………………………. ۴۷
۱۲-۱ استانداردها برای محیطهای گرید ……………………………………………. ۴۸
۱-۱۲-۱ استاندارد OGSI …………………………………………….
۲-۱۲-۱ استاندارد گرید FTP
3-12-1 استاندارد WSRF …………………………………………….
۴-۱۲-۱ استانداردهای مرتبط با سرویسهای وب ………………………….. ۵۱
فصل دوم
امنیت و طراحی گرید ……………………………………………. ۵۲
-۲۱ معرفی امنیت گرید (گرید Security) …………………………………………….
۱-۱-۲ نیازهای امنیتی گرید ……………………………………………. ۵۳
۲-۱-۲ چالشهای امنیتی موجود در گرید ……………………………………………. ۵۴
۳-۱-۲ دامنههای امنیتی گرید ۵۴
۴-۱-۲ اصول امنیت ……………………………………………. ۵۶
۵-۱-۲ اصطلاحات مهم امنیت گرید ……………………………………………. ۵۸
۶-۱-۲ مجوز اعتبارسنجی ……………………………………………. ۶۱
۲-۲ طراحی گرید ……………………………………………. ۶۸
۱-۲-۲ اهداف راه حل ……………………………………………. ۶۹
۲-۲-۲ توپولوژی گرید ……………………………………………. ۷۳
۱-۲-۲-۲ Intra گرید ……………………………………………. ۷۴
۲-۲-۲-۲ Extra گرید ……………………………………………. ۷۶
۳-۲-۲-۲ Inter گرید ……………………………………………. ۷۷
۳-۲بررسی برخی از پروژههای گرید …………………………….. ۷۸
SETI @ Home 1-3-2 …………………………………………….
NAREGL2-3-2 …………………………………………….
۳-۳-۲ Floding@Home …………………………………………….
Google 4-3-2 …………………………………………….
BLAST 5-3-2 …………………………………………….
۴-۲ مقایسه ونتیجه گیری ……………………………………………. ۸۲
فصل سوم
زمانبندی در گریدهای محاسباتی ……………………………………………. ۸۳
۱-۳ زمانبندی در گریدهای محاسباتی ……………………………………………. ۸۴
۲-۳ توابع هدف ……………………………………………. ۹۳
۳-۳ زمانبندی سیستم های توزیع شده و گرید ……………………………….. ۹۶
منابع ……………………………………………. ۱۰۱
فهرست جداول و اشکال
عنوان صفحه
شکل ۱-۱ سیستمهای Gird از دید استفاده کنندگان ………………………….. ۲۲
شکل ۱-۲ GSI در Gird …………………………………………….
شکل ۱-۳ موقعیت سرویسهای MDS در Gird …………………………………………….
شکل ۱-۴ موقعیت زمانبندها در Grid …………………………………………….
شکل ۱- ۵ - GASS در Gird …………………………………………….
شکل ۱-۶ بخش مدیریت منابع در Grid …………………………………………….
شکل ۱-۷ ساختار معماری باز سرویس های Grid …………………………………………….
شکل ۱-۸ کنترل گرید توسط Middleware …………………………………………….
شکل ۱-۹ دسترسی به منابع اضافی ……………………………………………. ۴۲
شکل ۱-۱۰
Job ها به منظور توازن بار به قسمتهایی ازگرید که کمتر مشغولند مهاجرت داده شده اند ……………. ۴۳
شکل ۱-۱۱ پیکربندی افزونه گرید ……………………………………………. ۴۶
شکل ۱-۱۲ تخصیص منابع توسط راهبر ……………………………………………. ۴۷
شکل ۱-۱۳ اجزای زیر بنای سرویس های گرید ……………………………………………. ۵۰
شکل ۲- ۱ رمزگشایی با کلید متقارن ……………………………………………. ۵۹
شکل ۲- ۲ اعتبارسنجی دیجیتالی ……………………………………………. ۶۳
شکل ۲-۳ یک نمونه از اعتبارسنجی و تصدیق ……………………………………………. ۶۵
شکل ۲-۴ معماری پایگاه داده ……………………………………………. ۷۳
شکل ۲- ۵ توپولوژی Intra گرید ……………………………………………. ۷۵
شکل ۲- ۶ توپولوژی Extra گرید ……………………………………………. ۷۶
شکل ۲-۷ توپولوژی Inter گرید ……………………………………………. ۷۷
شکل ۲- ۸ جدول مقایسه ……………………………………………. ۸۲
شکل ۳-۱ مراحل کلی اجرای یک کار داده موازی در یک سیستم گرید ……………………… ۹۰
شکل ۳-۲ طبقه بندی زمانبندهای گرید …………………….. ۹۴
شکل ۳-۳ توابع هدف …………………………… ۹
جنبش فرمالیسم (شکل گرایی) روسی یکی از جریان های ادبی است که علیرغم آنکه در اوایل قرن بیستم به وجود آمد و خیلی رود هم از بین برده شد. اما تاثیر انکارناپذیری بر جریان های ادبی گذاشت که سال های دوری بعد از آن پا گرفت.
بسیاری از اصولی که امروزه در بررسی و نقد و تحلیل شعد و ادبیات، اصول مسلم فرض می شوند، برای نخستین بار در جنبش فرمالیسم مطرح و تئوریزه شدند. فرمالیست ها در پس پاسخ به این سوال برآمدند که چه چیز باعث می شود که شعر یا متن ادبی از متون دیگر متفاوت باشد؟ در پاسخ به این سوال به سوی تعریف نوعی شعر ناب روآوردند که تأکیدش بر جنبه های صوری ادبیات و شعر و شکل های خاص آن است و به خصوص نوع زبانی که به کار می برد. و این به دلیل استفاده از تکنیک ها و شگردهایی است که به کار می برند.
در این بخش سعی در معرفی این شگردها داریم که به کاذر بستن آنها موجد شاعرانگی در زبان است.
آشنایی زدایی (بیگانه کردن) [Ostranenie]
یکی از مهم ترین و جذاب ترین مفاهیم در فرمالیسم که از اصلی ترین ویژگی هایی است که به شکل های مختلفی در بیان ادبی استفاده شده است، آشنایی زدایی یا بیگانه کردن است. شکلوفسکی (Victor Shkovsky) نخستین بار این مفهوم را مطرح کرد. پس از او یاکوبسن و «تینیالوف» در مواردی از این مفهوم به عنوان بیگانه سازی یاد کردند. ویکتور شکلوفسکی در رساله اش «هنر همچون شگرد» (هنر به مثابه فن) (Art Technique) 1917 برای اولین بار به این مفهوم اشاره می کند.
به گفته «شکلوفسکی» ما هرگز نمی توانیم تازگی دریافتهایمان از اشیاء را حفظ کنیم. الزام های وجود متعارف موجب می شود که آن ها تا حدود زیادی «خودکار» شوند. آن چشم انداز معصومانه ای که در آن طبیعت شکوه و تازگی یک رویا را حفظ می کند، حالت متعارف شعور انسانی نیست. این وظیفه خاص هنر است که آن اشیاء را که به موضوع های عادی آگاهی روزمره ما تبدیل شده است به ما بازگرداند (مسلون، ویدوسون (۱۳۷۷) ص ۴۹)
هر ادراک حسی ما را دوباره سازمان یم دهد و در این مسیر قاعده های آشنا و ساختارهای به ظاهر ماندگار واقعیت را دگرگون می کند. هنر عادت هایمان را تغییر می دهد و هر جنبه آشنا را به چشم ما بیگانه می کند. میان ما و تمام چیزهایی که به آن خو گرفته ایم فاصله می اندازد و اشیاء را چنانکه برای خود وجود دارند به ما می نمایاند و خودکاری را که زاده ادراک حسی است از ما دور می کند.
این برداشت از آشنایی زدایی تاثیر پدیدارشناسی (هوسرل) بر شکلوفسکی است و آشکارا یادآور بحث نابسنده بودن رویکرد آغازین یا طبیعی ما به جهان و ضرورت راهیابی به خود چیزهاست (احمدی (۱۳۷۵) ص ۴۷) شکلوفسکی در کتاب «هنر همچون شگرد» این نکته را آشکار می کند.
«هنر وسیله ای است برای تجربه ساختن شیء، اما شی ساخته شده اهمیتی در هنر ندارد»
«هنر هست تا به ما کمک کند حس زندگی را بازیابیم، هست تا واداردمان که چیزها را احساس کنیم، تا سنگ را سنگی کند. غایت هنر اعطای حی شی است آن گونه که دیده می شود، نه آن گونه که شناخته یم شود. تکنیک هنر ناآشنا کردن چیزهاست. مبهم کردن فرم هاست. تا دشواری و طول زمان ادراک را افزایش دهد. عمل ادراک در هنر فی نفسه غایت است و باید طولانی شود در هر تجربه ما از ساختن است که اهمیت دارد نه شی ساخته شده.
او می گوید «وقتی ادراک عادت یم کند، خودکار می شود…. سی را گویی پیچیده در کیسه می بینیم. از هیئتش می دانیم که چیست، اما فقط سایه ی آن را می بینیم.»
«شکلوفسکی» تعریف از روش «تولستوی» (Talstoy) سرمشق می گیرد یعنی «دیدن چیزها خارج از زمینه ی معمولی و طبیعی وجودشان» او در بررسی قطعه ای از یادداشتهای روزانه ی «تولستوی» به این نتیجه می رسد: عادت اشیاء، لباس ها، اثاث، همسر آدم و … پس از جنگ را می بلعد. اگر کل زندگی پیبچیده بسیاری از انسان ها ناآگاهانه ادامه یابد، در این صورت این زندگی ها انگار هرگز نبوده است.
«شکلوفسکی» سپس با ذکر نمونه هایی از آثار «تولستوی» تکنیک آشنایی زدایی را به تفصیل تشریح می کند و نشانمان می دهد که تولستوی چگونه با استفاده از نظرگاه یک دهقان، یا حتی یک حیوان، می تواند امر آشنا را بیگانه بنمایاند. به نحوی که در باره آن می بینیم… در داستان، آشنایی زدایی البته از طریق نظرگاه و سبک انجام می پذیرد، اما نحوه ی تدارک طرح هم در نیل به آن سهیم است. طرح، با تنظیم در باره ی رخدادهای قصه، آن ها را آشنایی زدایی می کند. و چون هنر خود معرضو زمان است، تمهیدات خاص برای آشنایی زدایی هم تن به عادت می دهند و به قراردادهایی بدل می شوند که سرانجام همان اشیاء و رخدادهای را که هدف از ابداع این تمهیدات آشکار کردن آن ها بود تار و مبهم می کنند پس وجود یک تکنیک «واقعگرایانه»ی دائمی امکان پذیر نیست.
در نهایت، واکنشی که هنرمند به استبداد قراردادهای داستانی یا بازنمایی داستانی نشان می دهد واکنشی هجوآمیز است. او، چنان که «شکلوفسکی» می گوید، با مبالغه در تکنیک های متعارف، آن ها را «عریان» می کند. (اسکولر (۱۳۸۳) صص ۱۲۲ و ۱۲۳)
آشنایی زدایی در آثار «شکلوفسکی» به دو معنا به کار رفته است:
۱-نخست به معنای روشی در نگارش که آگاهانه یا ناآگاهانه در هر اثر ادبی برجسته ای یافتنی است و حتی گاه شکل مسلط بیان است. این مفهوم، ریشه در بحثی قدیمی در نظریه ی ادبی در مورد کاربرد عناصر مجاز در متون ادبی و شعر دارد. کاربرد مجازی واژگان ذهن را متوجه معنای تازه ای می کند و معناهای آشنا بی اهمیت و ناپدید می شدند.
معنای دوم «آشنایی زدایی» در آثار «شکلوفسکی» معنایی گسترده است و تمامی شگردها و فنونی را دربر می گیرد که مولف آگاهانه از آنها سود می جوید تا جهان متن را به چشم مخاطبان بیگانه بنمایاند. نویسنده به جای مفاهیم آشنای واژگان، شیوه ی بیان یا نشانه های ناشناخته را به کار می گیرد. این ترفند، البته درک دلالت های معنایی اثر را بسیار دشوار می کند و موضوع را چنان جلوه می دهد مه گویی از این پیشتر وجود نداشته است.
هدف بیان زیبایی شناسانه در این حالت نه روشن کردن فوری و مستقیم معانی، بلکه آفرینش حس تازه، ویژه و نیرومندی است که خود آفریننده ی معانی تازه می شود. در واقع با ورود واژه و موضوع شعری به قلمرو ادراک حسی تازه آشنایی زدایی آغاز می شود.
فهرست
شاعرانگی مبتنی بر شکل (فرم)
۱-فرمالیست ها
-آشنایی زدایی
-هنر به مثابه تمهید
-طرح
-انگیزش (مقابله با عادی و طبیعی بودن)
-شکل رایج (عنصر غالب)
-کارکرد به جای تمهید
-قصه ی پرداخت شده
-فرم و محتوا
-بررسی اثر ادبی در نظام خاص خود (خود ارجاع بودن)
-جدایی اثر از نیت مولف
-اهست ریتم (ضرباهنگ) و آوا
-جدایی شعر (متن) از تاریخ، ملت و بیوگرافی
-جدایی زبان کاربردی و زبان شعر
-معنا و تمهیدات زبانی در شعر
-دو نوع ساختار در داستان های روایت گر
-نقد فرمالیسم
-دیگر ویژگی های فرمالیسم
۲-یاکوبسن
معرفی
نظریه ارتباطی
-نقش عاطفی
-نقش ترغیبی
-نقش ارجاعی
-نقش همدلی
-نقش فرازبانی
-نقش شعری
-استعاره و مجاز
-نقد یاکوبسن
-استعاره و مجاز در پروست
-استعاره و مجاز در تحلیل نمایشنامه ی میمون پشمالو یوجین اونیل
۳-بختین
-تک آوایی و چندآوایی
-کارناوالی شدن
۴-ساختارگرایی و معنا
مقدمه :
دیدار محبوب ونیل به لقای دوست یک هدف متعالی است وعارفان همواره آن را سر لوحة طریقت خود قرار داده اند .در عرفان به این دیدار ،شهودیا مشاهده گفته می شود .موضوع اصلی این پژوهش بررسی کشف وشهود در پنج کتاب اصلی :اللمع ،اسرالتوحید،رساله قشیریه، کشف المحجوب وتذکره الاولیاء است.
از آنجا که تحقیق مدون ومکتوبی درباره این موضوع تا به امروز ارائه نشده است ،نگارنده را بر آن داشت تا با بررسی وژرف نگری بیشتر به این مهم بپردازد.
مطالعه متون عرفانی ،حالات روحی عارفان در هنگام مکاشفه وسخنان شطح آلودی که تحت تأثیر جذبه الهی بر زبان می اورند ،قند مکرر است که با تکرار آن از تأثیر شگرف وعمیق آن کاسته نمی شود .بحث کشف وشهود ،حس کنجکاوی شیرینی را بر می انگیزد تا با اشتیاق هرچه تمام تر ،منابع آن مورد بررسی قرار گیرد .
در این جا با پیروی از کلام مبارک حضرت علی (ع) که فرموده اند :«من علمنی حرفاً فقد سیرنی عبداً» بر خود لازم می دانم از استاد ارجمند ،خانم دکتر پناهی که به عنوان استاد راهنما ،صمیمانه مرادر پیشبرد اهداف این پژوهش یاری کردند ،تشکر وقدردانی نمایم .همچنین از آقای دکتر فقیهی که به عنوان استاد مشاور ،از نظرات ارزشمند ایشان بهره مند شدم ،کمال تشکر وقدردانی را دارم.
چکیده:
سؤال بنیادین این پژوهش ،تعریف کشف وشهود ،انواع آن ومصادیق عملی در متون عرفانی :اللمع ،اسرار التوحید ،رساله قشیریه ،کشف المحجوب ،تذکره الاولیاء است .همچنین راههای رسیدن به کشف وشهود در سه مکتب زهد ،کشف وشهود وحدت وجود ،بررسی شده است.
فصل اول مبحثی از تعاریف کلی را تشکیل می دهد در فصل دوم به رهاهای رسیدن به کشف شهود در مکاتب مختلف ساخته شده است در فصل سوم مکاشفه ، مشاهده و مهاظره بررسی شده است و مصادیق عملی کشف و شهود از کتابهای اصلی گردآوری شده است. از نظر بسامدی در جدولی ارائه شده ومورد مقایسه قرار گرفته است.
مکاشفه در هر مرحله مراتبی دارد که بسته به وضعیت روحی سالک او را در جایگاه خاصی قرار می دهد ودر رویت حقایق عالم ونائل شدن به دیدار پروردگار او را یاری می دهد .
لطف وجذبه الهی به عنوان یک راه میانبر همواره مورد توجه عارفان بوده است ودر این پژوهش به عنوان کشش آن سویی از آن یاد شده است.هنگامی که عارف به وصال پروردگار خویش دست می یابد،تحت تأثیر احوال روحی خاصی قرار می گیردوممکن است سخنانی به ظاهر نامعقول بر زبان آورد به این سخنان شطح گفته می شود منابع شطحیات بیشتر قرآن ،حدیث والهام است.
منشأ پیدایش تصوف اسلامی :
از آنجا که فطرت آدمی خدایاب است ،انسانها در هر دین وآئین جویای مبدأ حقیقت وآفرینش بوده اند .به طور کلی سه نظریه در بارة پیدایش تصوف اسلامی وجود دارد :
دستة اول : منشأ مسیحی برای آن قائلند .افرادی چون « آ.فون کرمر» که منشأ تصوف اسلامی را در زهد مسیحیت وعناصر بودایی می داند. وافرادی همچون : « آ، مرکس » ،« ادوارد براون»،« ب ،ماکدونالد» ،« بن زیلک» ،« ف .س. مارچ»و « مارگارت اسمیت» این نظریه را پذیرفته اند .۱
« م.آستین پالا سیوس» بر این اعتقاد است که مسیحیت وتصوف عناصر مشترکی را از یکدیگر أخذ کرده اند برخی به تأثیر غیر مستقیم تصوف از مسیحیت قائل هستند ،مانند عناصر وحدت وجود که در فرقه های مسیحیت مانند « حنانه»(Henaniens) تأثیر نهاده است وفقر ودر یوزگی در طایفه مصلیان (messalliens) وجود داشته است.۲
گروه دوم منشأ تصوف اسلامی را ،آیینهای قبل از اسلام در ایران دانسته اند .۳
بنا بر شواهدی که از رگه های عرفان در دین زرتشت به جا مانده است ،همواره سعی وعمل از اصول تعالیم زرتشت محسوب می شده است.در دین زرتشتی کار وزندگی مادی با عوالم روحانی منافات ندارد .۴
در «وندیداد» آمده است آنجا که انسان عبارت می کند ،سکنا می گزیند ،تشکیل خانواده می دهد، وگله داری می کند، مبارک ترین نقطه زمین است. همانطور که ملاحظه می کنید، این تفکر جایی برای گرایش به زهد و فقر باقی نمی گذارد . روزه که یکی از ویژگیهای زندگی زاهدانه است در دین زرتشت نه تنها جایگاهی ندارد، بلکه بسیار مذموم نیز شمرده می شود . امری که در ادیان دیگر و حتی اسلام مورد توجه قرار گرفته است.۵
با آوردن شواهد بالا ، این نظریه نیز باطل می نمارید ، چرا که ثنویت آیین زرتشتی قابلیت پذیرفتن تفکراتی چون «وحدت وجود» را ندارد. گرسنگی در نزد زرتشتیان گناه شمرده می شود .
جسم از جملۀ خیر هاست و ریاضت دادن به آن ناپسند است.۶
دسته سوم آنهایی هستند که منشأ هندی برای تصرف قائلند . « ریچاردهارتمان» و«مارکس هورتن» تصرف را از منابع ادیان هند مأخوذ می دانند.
چکیده
مقدمه
فصل اول: تعاریف
منشأ پیدایش تصوف اسلامی:…………………………………………………………………… ۱
مکتب زهد…………………………………………………………………………………………… ۳
مکتب کشف و شهود……………………………………………………………………………… ۴
مکتب وحدت وجود………………………………………………………………………………. ۵
نویسندگان پنج کتاب اصلی:…………………………………………………………………….. ۷
عبدالله بن علی سراج طوسی……………………………………………………………………. ۷
ابوسعید ابوالخیر……………………………………………………………………………………. ۸
ابوالحسن علی بن عثمان هجویری…………………………………………………………….. ۱۰
عبدالکریم قشیری………………………………………………………………………………….. ۱۱
ابوحامد شیخ فریدالدین عطار………………………………………………………………….. ۱۲
آثار عطار…………………………………………………………………………………………….. ۱۳
تجربه عرفانی و مشکلات آن……………………………………………………………………. ۱۴
تعریف کشف و شهود…………………………………………………………………………….. ۱۶
ستروتجلی (با ارائه جدول)………………………………………………………………………………………………. ۱۶
آپوکالیپس وواژه گان همسو با آن……………………………………………………………… ۲۱
مکاشفه واسطوره…………………………………………………………………………………… ۲۲
مکاشفه (آپوکالیپس) درادیان زنده جهانی…………………………………………………… ۲۲
مکاشفه درکتابهای مقدس (عهدین ) و کتابهای آسمانی دیگر ………………………… ۲۳
تعریف کشف و شهود از متون عرفانی……………………………………………………….. ۲۳
سرمنشأ منحصر به فرد مکاشفه، از دیدگاه غربیان اشارات دینی و الهیات………… ۲۸
خلاصه فصل اول:…………………………………………………………………………………. ۳۲
فصل دوم: راههای رسیدن به کشف و شهود
راههای رسیدن به کشف و شهود……………………………………………………………… ۳۴
راههای رسیدن به کشف و شهود درمکتب زهد…………………………………………… ۳۵
طریق وصول به مکاشفه درمکتب کشف و شهود…………………………………………. ۳۷
کشش آنسویی در کشف و شهود……………………………………………………………… ۴۶
مکاشفه با همراهی جسم…………………………………………………………………………. ۴۷
مکاشفه با همراهی دل…………………………………………………………………………….. ۴۸
مکاشفه با همراهی روح………………………………………………………………………….. ۵۲
خلاصه فصل دوم: ………………………………………………………………………………… ۵۷
فصل سوم: انواع و مراتب مکاشفه (مشاهده، معاینه، محاضره)………….. ۵۸
ارجعیت مشاهده ، معاینه،محاظره با ارائه جدول………………………………………….. ۷۲
انواع مکاشفه با ارائه جدول…………………………………………………………………….. ۷۹
حالت عارفان در هنگام مکاشفه………………………………………………………………… ۷۹
سخنان شطح آمیز به هنگام مکاشفه……………………………………………………………. ۸۴
منابع شطیحات ……………………………………………………………………………………… ۸۵
آیا هر رویایی مکاشفه است؟…………………………………………………………………… ۸۵
انواع خواب و رویا با ارائه جدول…………………………………………………………….. ۹۲
خلاصه فصل سوم:………………………………………………………………………………… ۹۲
مکاشفه در بیداری…………………………………………………………………………………. ۹۳
مکاشفه درخواب…………………………………………………………………………………… ۱۰۵
دراحوال پس ازمرگ……………………………………………………………………………… ۱۱۶
پیشگویی……………………………………………………………………………………………… ۱۱۸
لطف وجذبه الهی…………………………………………………………………………………… ۱۱۹
دیدار ماوراءالطبیعه………………………………………………………………………………… ۱۲۲
فراست………………………………………………………………………………………………… ۱۲۲
انواع مصادیق وتعدادآن با ارائه جدول ……………………………………………………… ۱۳۷
نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………… ۱۳۸
خلاصه فصل سوم…………………………………………………………………………………. ۱۳۹
فهرست منابع………………………………………………………………………………………… ۱۴۰
چکیده انگلیسی ۱۴۵
مقدمه
بدیع چیست؟
بدیع چنانکه قدما گفته اند علمی است که از وجوه تعیین کلام بحث می کند و از ما بدیع مجموعه شگردهایی است (با بحث از فنونی) است که کلام عادی را کم و بیش تبدیل به کلام ادبی می کند و یا کلام ادبی را به سطح والاتری (از ادبی بودن یا سبک ادبی داشتن) تعالی می بخشد.
مثلا مهم ترین عاملی که به این کلام سعدی حیثیت ادبی بخشیده است آوردن لفظ (خویش) به دو معنی مختلف است (جناس تام) :
غم خویش در زندگی خور که خویش به مرده نپردازد از حرص خویش
به همین لحاظ اگر به جای یک خویش(قوم) و به جای دیگر(خود) بگذاریم دیگر کلام ادبی نخواهد بود.
همین توجه ذهن به وجود این گونه ارتباطات هنری در بین کلمات است که جنبه های زیبا شناختی کلام را مشخص و برجسته می کند و در خواننده احساس التذاذ هنری به وجود می آورد.
گاهی در کلام عواملی است که می توان در مقام تمثیل به آنها(پارازیت) گفت، بدین معنی که گیرنده را در فهم مستقیم پیام فرستنده دچار اشکال می کند و به عبارت دیگر باعث مکث یا وقفه در روانی کلام می شوند. اما دقت در فهم آن ها منجر به درک حیثیت ادبی کلام می شود. شاعر به جای آن که بگوید شیرین تنها ماند، می گوید: «چو تنها ماند ماه سروبالا» و به جای آن که بگوید از چشمان اشک ریخت، می گوید: «فشاند از نرگسان لؤلؤ لالا» و گاهی شاعر دست به «غریب سازی» می زند و فعلی در طی کلام می آورد که از نظر ارتباط با متمم یا مفعول موجب اعجاب و تعجب هنری می شود.
نقش عواملی از این دست، در سبک ادبی به حدی است که می توان گفت در آثار برخی از شاعران بدیع گرا(مثلا نظامی و خاقانی)، سبک، کاملا مبتنی به شگردها و عوامل بدیعی و بیانی است و اگر این عناصر را از آن حذف کنیم، سبک ادبی به سرعت به سطح کلام عادی تنزل می یابد.
پس از زبان سبک ادبی، زبانی است که از لحاظ معنی و موسیقی از زبان سبک های دیگر(علمی، تاریخی و…) مثلا زبان روزمره یا استاندارد متمایز است.
هرگونه انحراف و تغییر هنری از زبان عادی چه در معنی و تصویر و چه در لفظ و موسیقی، یک مورد یا صنعت بدیعی است. به عبارت دیگر هر واژه ای که در ارتباط یا واژه دیگر از یک سطح لغوی محض به یک سطح گسترده معنایی یا از یک سطح عادی آوائی به یک سطح موسیقیایی تعالی یا به یک مورد بدیعی است.
بدیع لفظی :
به ابزاری که جنبه لفظی دارند و موسیقی کلام را از نظر روابط آوائی به وجود می آورند و یا افزون می کنند صنعت لفظی می گویند. بدیع لفظی بحث در این گونه صنایع است. در بدیع لفظی هدف این که متوجه شویم گاهی انسجام کلام ادبی بر اثر روابط متعدد آوائی و موسیقیایی در بین کلمات است. یعنی آن رشته نامرئی که کلامات را به هم گره می زند و بافت ادبی را به وجود می آورد، ماهیت آوائی و موسیقیایی دارد.
روش های افزونی موسیقی لفظ
موسیقی لفظی کلام با سه روش زیر افزون می شود :
در این سه روش، بنا بر همسانی هر چه بیشتر صامت ها و مصوت هاست؛ به طوری که کلمات هماهنگ شوند یا همجنس پنداشته شوند و یا عین یکدیگر گردند. بدین ترتیب کلمات هموزن(هم هجا) می شوند و یا بین آنها تناسب و تساوی نسبی هجاها(مجموعه مصوت ها و صامت ها) به وجود می آید.
بدیع معنوی :
بحث در شگردهایی است که موسیقی معنوی کلام را افزون می کنند و آن بر اثر ایجاد تناسبات و روابط معنائی خاصی بین کلمات است و به طور کلی یکی از وجوه تناسب معنائی بین دو یا چند کلمه برجسته می شود. به عبارت دیگر اگر بدیع لفظی باعث می شود که کلمات به وسیله تشابه و تجانس هر چه بیشتر مصوت ها و صامت ها به یکدیگر وابسته شوند و بین آنها رابطه آوائی محسوسی ایجاد شود.
بیان :
برخی از مباحث مهم بدیع معنوی را جدا کرده، در نظام مستقلی به نام (بیان) بررسی می کنند. بیان (ادای معنای واحد به طرق مختلف) بحث در تشبیه و استعاره و مجاز و کنایه و رمز و اغراق و… است که جزء ذات ادبیات محسوب می شوند، برای آرایش کلام نیستند و اطلاق صنعت به آن ها صحیح نیست.
فهرست مطالب
مقدمه …………………………………………………………………………………………………….۱
فصل اول
روش تسجیع ……………………………………………………………………………………………..۱۶
۱- سجع متوازی ……………………………………………………………………………………….۱۶
سجع و زبان عربی ………………………………………………………………………………………۱۶
فصل دوم
روش تجنیس ……………………………………………………………………………………………۱۹
الف- روش تجنیس در سطح کلمه ………………………………………………………………۲۰
۱-جناس تام …………………………………………………………………………………………….۲۰
۲- جناس مرکب ……………………………………………………………………………………..۲۱
۳- جناس مضارع ……………………………………………………………………………………..۲۲
۵- جناس زاید …………………………………………………………………………………………۲۲
الف- جناس مطرف یا مزید: ………………………………………………………………………۲۲
ب- جناس وسط ………………………………………………………………………………………۲۴
ب- جناس اختلاف مصوت بلند و کوتاه : …………………………………………………….۲۵
ب- روش جناس در کلام ………………………………………………………………………….۲۶
فصل سوم
روش تکرار ……………………………………………………………………………………………۲۸
۱- تکرار واک : ……………………………………………………………………………………..۲۸
الف- همحروفی : ………………………………………………………………………………….۲۸
ب: همصدائی : ……………………………………………………………………………………….۲۹
- تکرار هجا …………………………………………………………………………………………..۳۰
۳- تکرار واژه ………………………………………………………………………………………..۳۰
الف- ردالصدر الی العجز ………………………………………………………………………..۳۰
ب- ردالعجز الی الصدر……………………………………………………………………………۳۰
ج- تشابه الاطراف …………………………………………………………………………………۳۱
د- التزام یا اعنات …………………………………………………………………………………..۳۱
ه- تکرار یا تکریر……………………………………………………………………………………۳۲
و- طرد و عکس یا تبدیل و عکس ……………………………………………………………۳۲
۴- تکرار عبارت یا جمله…………………………………………………………………………۳۳
ارزش تکرار………………………………………………………………………………………….۳۳
فصل چهارم
تفنن یا نمایش اقتدار ………………………………………………………………………………۳۵
۱- حذف یا تجرید ………………………………………………………………………………..۳۵
۲- توشیح یا موشح ……………………………………………………………………………….۳۵
۳- واسع الشفتین …………………………………………………………………………………..۳۵
۴- واصل الشفتین …………………………………………………………………………………۳۶
- جامع الحروف …………………………………………………………………………………..۳۶
۶- رقطا ………………………………………………………………………………………………۳۶
۷- خیفا ……………………………………………………………………………………………..۳۶
۹- ذولغتین ………………………………………………………………………………………….۳۶
۸- فوق النقاط و تحت النقاط …………………………………………………………………۳۶
فصل پنجم
روش تشبیه…………………………………………………………………………………………….۳۷
۱- مبالغه و اغراق و غلو………………………………………………………………………….۳۷
الف- بیانی…………………………………………………………………………………………..۳۷
ب- حماسی ………………………………………………………………………………………..۳۷
ج- بدیعی ……………………………………………………………………………………………۳۸
روش تناسب…………………………………………………………………………………………۳۹
۱- مراعات النظیر (=تناسب، مواخات، توفیق، تلفیق، ائتلاف): …………………….۳۹
۲- جناس کلمات هم خانواده ……………………………………………………………….۴۰
الف- جناس پسوند……………………………………………………………………………….۴۰
ب- جناس ریشه…………………………………………………………………………………….۴۰
۳- جابجائی صفت (انحراف در صفت)…………………………………………………..۴۰
فصل ششم
ایهام…………………………………………………………………………………………………….۴۲
۲٫ ایهام تناسب: …………………………………………………………………………………….۴۴
۳٫ استخدام……………………………………………………………………………………………۴۵
فصل هفتم
تعلیل و توجیه………………………………………………………………………………………..۴۸
۱- حسن تعلیل………………………………………………………………………………………۴۸
۲- مذهب کلامی …………………………………………………………………………………۵۰
۳- دلیل عکس……………………………………………………………………………………..۵۱
۴- سوال و جواب ………………………………………………………………………………..۵۱
خاتمه در بدیع معنوی……………………………………………………………………………۵۲
: ۱- تجرید…………………………………………………………………………………………..۵۲
۲- مشاکلت ………………………………………………………………………………………..۵۲
۳- لغز یا چیستان ………………………………………………………………………………….۵۲
۴- معما………………………………………………………………………………………………۵۳
۵- هزل و مطایبه ………………………………………………………………………………….۵۳
۶- حسن مطلع و حسن مقطع………………………………………………………………….۵۳
فهرست ماخذ
فصل اول:
کلیات
مقدمه
بسمالله الرحمن الرحیم
«قرآن، نوری است که خاموشی ندارد؛ چراغی است که درخشندگی آن زوال نپذیرد، دریایی است که ژرفای آن درک نشود، راهی است که روندة آن گمراه نگردد، شعلهای است که نور آن تاریک نشود، جدا کننده حق و باطلی است که درخشش برهانش خاموش نگردد، بنایی است که ستونهای آن خراب نشود، شفا دهندهای است که بیماریهای وحشت انگیز را بزداید، قدرتی است که یاورانش شکست ندارند، و حقی است که یاری کنندگانش مغلوب نشوند.
قرآن، معدن ایمان و اصل آن است، چشمههای دانش و دریاهای علوم است، سرچشمة عدالت و نهر جاری عدل است، پایههای اسلام و ستونهای محکم آن است ، نهرهای جاری زلال حقیقت و سرزمینهای آن است.»
بار دیگر خدای مهربان را شکر میگویم که توفیق داد تا مدتی از عمر خود را در کنار قرآن و با قرآن باشیم و خاصعانه در درگاه ربویاش مسئلت دارم که چه در دنیا و چه در آخرت این توفیق را هرگز از من سلب ننماید و قرآن را همواره مونس و یاورم قرار دهد. مجموعة حاضر با نام «نگاهی ادبی به سورة یوسف (ع)» به عنوان پروژه تحقیقاتی پایان دوره چهار ساله تحصیل در رشته تربیت معلم قرآن کریم در دانشکده علوم قرآنی تهران، به رشتة تحریر درآمده است.
حال سؤالاتی که مایلم پاسخ دهم یکی این است که «چرا نگاه ادبی؟» و دیگر اینکه «چرا به سوره یوسف؟»
و اما پاسخ سؤال اول از این قرار است که همانطور که میدانیم، قرآن کریم به عنوان آخرین پیام مستقیم خداوند برای بندگان، تنها ریسمان استواری است که میتوان به آن چنگ آویخت و به کمک آن، در چند روزة زندگانی دنیوی از شر شرارتهای دشمنان بشریت (شیطان و جنودش) جان سالم به در برد و در پناه رحمت الهی قرار گرفت.
کتاب مقدسی که از آن صحبت میکنیم، مجموعهای از معانی بلند و مضامین عالی انسان سازی و هدایت آدمی به سوی رسیدن به کمال است و گویندة چنین معانی نورانی، آنها را در قالب لفظهای قابل فهم برای بشر درآورده و به او ارزانی داشته است.
برای رسیدن به هر نقطه بلندی، باید از راه مناسب آن عبور نمود. برای فتح هر قله مرتفعی باید دامنه آن کوه را پیمود. برای دستیابی به قلة مفاهیم ارزشمند قرآن نیز راه منطقی و عقلائی آن این است که از دامنة الفاظ قران حرکت نموده و آرام آرام بالا رفت تا به نتیجه مورد نظر رسید. الفاظ و عبارات قرآن به منزله پلکانی است که بدون در نظر داشن آن، تصور رسیدن به بام رفیع مفاهیم قرآنی، ناممکن مینماید. لذا اولین گام در راه شناخت قرآن، آشنایی با الفاظ قرآن است. و این آشنایی خود مستلزم آشنایی نسبتاً کامل با زبان عربی است. چرا که قرآن کریم «بلسانٍ عربیٍ مبینِ» آموختن این زبان و درک مقتضیات آن، یکی از ضرورتهای اجتناب ناپذیر است.
اینجانب سعی کردهام با نگاه به قرآن کریم از زوایه ادبیات، تا حدودی اولین گام خود را در راه انس با قرآن بردارم. و چنان که ذکر شد، استدلالم این است که چگونه میتوان ادعای «فهم» قرآن را داشت در حالیکه ذهن با فضای ادبیات عرب بیگانه باشد؟!
و این پاسخ به کسانی است که آموختن قواعد ابتدایی زبان عربی را برای آشنایی با قرآن، امری بیهوده و راهی فرعی تصور میکنند و بدون جدی گرفتن صرف و نحو، اهتمام خویش را صرف آموختن اقوال تفسیری مفسران کردهاند. غافل از اینکه همان مفسرانی که اینان اکنون نظراتشان را مطالعه کرده و فرا میگیرند، روزگاری با همین قواعد به ظاهر سادة اعلال ، دست و پنجه نرم کردهاند و یا اینکه مدتها از عمر خود را صرف کردهاند تا مثلاً اعراب محلی جملات را بشناسند و خلاصه هر کس در رابطه با علوم مختلف قرآنی، به نوعی صاحب نظر شده است، مطمئناً زمانی در قواعد ادبیات و بلاغت عربی، استخوان خرد کرده است.
و اما پاسخ سؤال دوم:
انگیزههای انتخاب سورة یوسف را در چند مورد میتوانم بیان کنم:
اولاً: راهنمایی استاد گرامیام به این سوره برای کارکردن، یکی از عوامل انتخاب آن ثالنیاً این سوره شامل یکی از زیباترین قصههای قرآن و یکی از زیباترین شیوههای قصهگویی است. و قرار گرفتن (بیش از پیش) در جریان داستان حضرت یوسف (ع) خود یکی از انگیزههای انتخاب این سوره بود.
ثالثاً: به نظرم رسید که حجم این سوره با نوع فعالیت بنده که در حد یک پروژه تحقیقات است (و نه بیشتر)، متناسب است. به این معنی که آیاتش نه چندان زیاد است که عملاً نتوان آنها را مورد برررسی قرار داد و نه چندان کم است که پرداختن به آن، کمتر از حد انتظار باشد،
بیان مسئله و اهمیت موضوع:
چنان که ذکر شد، مسئله اصلی و مهم در انجام این تحقیق، چیزی نبوده است جز آشنایی بیشتر با فضای ادبیاتی بخشی از قرآن. از سوی دیگر، به نظر میرسد مطالب گذشته قدری اهمیت موضوع را روشن کرده باشد. با اینحال در اینجا در مقام بیان اهمیت پرداختن به ادبیات قرآن، مقدمتاً عرض میکنم که پرودگار قادر سبحان، به موجودات این عالم، هستی بخشیده است و در این میان افراد بشر را به داشتن قوة ادراک و تعقل بر دیگر موجودات برتری داده و آنها را به داشتن قدرت اراده و انتخاب گرامی داشته است. و باز از روی مهربانی، برای هدایت انسا، هادیان و راهنمایانی از جانب خود، به سوی او گسیل داشته است. و معجزة جاویدان آخرین فرستادة خود را کتاب قرار داده است که «تبیاناً لکلّ شیء» است. حال این ما و این قرآن. در شرایطی که اتمام دورة امتحان و آزمایش ما معلوم نیست و نمیدانیم چه زمانی این اختیار و قدرت انتخاب از ما سلب خواهد شد و در حالیکه شیطان و مزدورانش دست به دست هم دادهاند تا تکتک افراد بشر را از صراط مستقیم خارج نمایند و آنها را تا ابد زبان کار سازند، در عین حال، با دانستن این مطلب که تنها راه بشریت تمسک به قرآن و همچنین قرآنهای ناطق: اهل بیت علیهم السلام) میباشد، به نظر شما آیا در روی این کره خاکی کاری مهمتر از پرداختن به قرآن و اهتمام به فهم معانی آن که مؤثرترین کار در جهت عمل به مضامین عالی آن است، وجود خواهد داشت؟ و آیا (چنان که ذکر شد) این مقصود جز در سایة همت به قرار گرفتن در فضای زبان عربی میسر است؟ اگر پاسخ این سؤالات منفی است، پس به روشین مشخص است که دست کم یکی از مهمترین موضوعاتی که جا دارد تا مورد بررسی قرار گیرد، پرداختن به ادبیات قرآن کریم است. و خدا را شاکریم که اکنون چنین توفیقی را به ما ارزانی داشته است هر چند کار ما بسیار کوچک است اما به هر حال از «هیچ» بهتر است.
مسئله دیگری که علاه داشتم در ضمن انجام تحقیق به آن پرداخته شود، دربارة اعجاز قرآن، خصوصاً اعجاز لفظی آن بود.به این صورت که معجزة هر پیامبری، آنگاه ارزش و اهمیت مییابد که در میان امت آن پیامبر، پرداختن به آن کار، امری عادی و رایج باشد و متخصصان زیادی در آن زمینه در جامعه فعالیت کنند و آن گاه که معجزه بر آنها وارد میشوند به مصداق این ضربالمثل که : «قدر زر زرگر شناسد قدر گوهر گوهری» بتوانند به آسانی میان فعالیت بشری و امر مافوق بشری تفاوت قائل شوند و اقرار به نبوت آن پیامبر الهی نمایند. چنانکه قرآن کریم نیز در میان ادیبان و شاعرانی ظهور کرد که خود سرآمد فضاهای عرب بودند و با اینحال به اعجاز قرآن و عجز خود از آوردن مثل آن اعتراف کردند. ما نیز امت پیامبر هستم . و حق داریم که اعجاز قرآن را درک کنیم. لذا قصد داشتم این سؤال را مطرح کنم که آیا بررسی نکات ادبی و خصوصاً نکات بلاغی آیات قرآن، میتواند ما را در جهت رسیدن به درک اعجاز قرآن یاری کند یا خیر؟
همچنین فرضیهای که قصد داشتم مطرح شود این بود که میتوان اعجاز قرآن را درک نمود». اما پس از مدتی دریافتم که پرداختن به این سؤال از حوصله زمانی این تحقیق خارج است و نیاز به کار بیشتر و جدیتر دارد. لذا فعلاً از پرداختن به منصرف شدم و آن را به زمانی دیگر» (اٍن شاءالله نه چندان دور) موکول نمودم.
شیوه انجام تحقیق:
شیوه این تحقیق بصورت مطالعه کتابخانهای و تحقیق در میان مطالب کتبی میباشد. در انجام این کار، ابتدا حضور آیات سوره یوسف در کتابهایی همچون «اتقان» و « مغنی الادیه» مورد بررسی قرار گرفت. همچنین از تفاسیر ادبی چون «کشاف» و «جوامع الجامع، مطالبی بصورت فیش برداری تهیه شد. نیز از تفسیر المیزان، مطالب ادبی استخراج گردید. سپس این مطالب در متن اصلی تحقیق مورد استفاده قرار گرفت.
محدودیتها:
یکی از بزرگترین مشکلات این کار، کمبود محسوس منابع است. که به خودی خود میتواند باعث عدم تنوع در بیان اقوال و نظرات شده و از کیفیت تحقیق بکاهد. مسئله دیگر این است که در همان منابع موجود هم، گاه یک عبارت عیناً در چندین کتاب مختلف تکرار میگردد و حتی مثالها بصورت مشترک جلوه میکند که عملاً باعث میشود تا مثلاً از بین دو یا سه منبع مختلف، تنها یکی مورد استفاده قرار گیرد.
مسئله دیگر (که البته کاملاً شخصی میباشد) مسئلة ضیق وقت بود که به نوبه خود باعث افت کیفیت گردید.
فهرست مطالب:
مبحث صفحه
فصل اول: کلیات
مقدمه ………………………………………………………………………………………………………
بیان مسئله………………………………………………………………………………………………….
اهمیت موضوع……………………………………………………………………………………………
شیوة تحقیق………………………………………………………………………………………………..
محدویتها………………………………………………………………………………………………..
توضیحات………………………………………………………………………………………………….
فصل دوم: نگاهی ادبی به سوره یوسف(ع)…………………………………………………………
فصل سوم: خلاصه و نتیجهگیری……………………………………………………………………..
منابع و مآخذ………………………………………………………………………………………………
پیشگفتار
زمانیکه از ادبیات عصرنهضت سخن می گوییم، بیشتر افراد چنین گمان می کنند که در این دوره تمامی ادیبان و شاعران از هر آنچه که رنگ و بوی ادبیات کلاسیک داشت ،گریزان شدند و علیه سبک قدیم شوریدند؛ اما با مطالعه بیشتر و عمیق تر پی می بریم که در عصر نهضت ادبی ، استادانی وجود داشتند که بر اصالت عربی و اسلوبهای کهن اجدادشان سخت پایبند بودند.
اینان توانایی و مهارت بسیاری در زمینه های مختلف ادبیات و نیز علوم بلاغی و لغوی داشتند و بر حفظ آنها تاکید می کردند.از جمله این اساتید،”شیخ ناصیف یازجی” را می یابیم که کمتر کسی به شناخت این ادیب و شناساندن سبک و آثار وی پرداخته است.
شیخ ناصیف در سال ۱۸۰۰م در لبنان میان خانواده ای اصیل متولد شد . او از همان کودکی به آموختن علم و ادب پرداخت و از ده سالگی به سرودن شعر روی آورد.بیشتر اشعار این استاد در زمینه حکمت و رثا است. او هیچگاه ابزار مدح را در راه چاپلوسی و کسب مال دنیا به خدمت نگرفت.بسیار بر حفظ ارزشهای ملی – عربی پایبند بود و در تمام ظواهر زندگی اش به واقع عمل می نمود.
یازجی تمام عمرش را صرف مطالعه و تحقیق و تالیف کرد وچنان شهرتی کسب نمود که دانشجویان و اساتید از اقصی نقاط کشورهای عربی به سوی او می آمدندتا از سرچشمه دانش او جرعه ای نوشند.
شیخ ناصیف فرزندانی نیک تربیت نمود که برخی از آنها در زمینه شعر و ادب مشهور می باشند. از جمله فرزندان او “شیخ ابراهیم یازجی” است که راه پدر را ادامه داد.
شیخ ناصیف بجز مجال ادب در زمینه صرف و نحو و علوم بلاغی و منطق و طب و موسیقی از خود آثار ارزنده ای بجا گذاشت.
اما در زمینه ادبیات ،مقامات او در خور توجه می باشد. کتاب “مجمع البحرین ” شامل شصت مقامه است که به شیوه مقامات حریری نگاشته شده است. این کتاب مجموعه لغوی عجیب و با ارزشی می باشد که در بر دارنده حوادث تاریخی و تفاصیل دقیقی راجع به آداب و رسوم عربها در زندگی و منش و جنگها و افتخارات آنهاست.همچنین پر از ضرب المثل و معما می باشد.
بجز مجمع البحرین ،یازجی دیوان شعری از خود به جا گذاشت که موضوعات مختلفی چون غزل ، مدح،رثا ،حکمت و تاریخ شعری را در بر می گیرد. ولی در مجموع می توان گفت دیوان وی رنگ و بوی حکمت دارد چرا که شیخ علاوه بر آنکه قصاید مستقلی در زمینه حکمت سروده ، در مدح ها دو رثاهایش هم حکمت بسیاری آورده است . شبخ ناصیف در اشعارش بسیار رهروی متنبی می باشد .او متنبی را بسیار دوست می داشت و سبک وی را تقلید نمود . بنابراین اشعار یازجی به همان سبک قدیم سروده شده است و در نهایت جزالت و فخامت لفظ و معنا می باشد .
این رساله شامل چهار فصل می باشد :
فصل اول به اوضاع سیاسی ،اجتماعی ،ادبی و فرهنگی جهان عرب در قرن نوزدهم به صورت مجمل پرداخته شده است .
در فصل دوم زندگی « شیخ ناصیف یازجی » و آثار وی مورد برسی قرار گرفته است .
در فصل سوم به صورت مجزا مقامات شیخ – که اثر گرانبهایی است- و نیز سبک شیخ در مقامات آمده است .
و در فصل آخر دیوان شعری شیخ همراه با ترجمه برخی اشعار وی و بیان برخی نکات بلاغی مورد کنکاش واقع شده است .
در پایان از تمامی اساتید ارجمندم به خصوص استاد محترم جناب آقای دکتر جعفری و استاد گرامی جناب آقای دکتر شایگان مهر نهایت تشکر را دارم ، ونیز بسی لازم است از سر کار خانم وحدانی استاد محترم دانشگاه پیام نور و دانشگاه آزاد واحد مشهد که مرا از راهنمایی بی شائبه شان بهره مند نمودند تقدیر و تشکر نمایم .
در ضمن از کتابداران محترم آستان قدس رضوی و کتابخانه دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد و از تمام دوستان عزیزم که مرا در این مهم یاری رساندند از جمله خانم حاتمی کمال تشکر را دارم و از خداوند برای تمام این بزرگواران توفیق روز افزون خواستارم .
فهرست
چکیده
پیشگفتار
بخش اول:اوضاع سیاسی ، اجتماعی، فرهنگی و ادبی
جهان عرب و لبنان در قرن نوزدهم
-اوضاع سیاسی
- اوضاع اجتماعی
- اوضاع فرهنگی و ادبی
بخش دوم: نگاهی به زندگی و آثار ناصیف یازجی
فصل اول:تاریخچه زندگی ناصیف یازجی
- اصل خاندان
- در دربار امیر بشیر شهابی
- زندگی ناصیف در بیروت
- وفات یازجی
- مقام و منزلت ناصیف یازجی
فصل دوم:گذری بر آثار شیخ ناصیف یازجی
بخش سوم:بررسی مجمع البحرین
فصل اول: ویژگی مقامات
فصل دوم:برگزیده ای از مقامات شیخ ناصیف یازجی
- المقامه الطبیه
- المقامه العقیقیه
- المقامه النجدیه
بخش چهارم: پژوهشی در دیوان یازجی
فصل اول:ویژگیهای شعر ناصیف
فصل دوم:اغراض شعری
- مدح
- رثا
- حکمت
- غزل
- تاریخ شعری
منابع و ماخذ
ملخص الرساله
چکیده رساله
کتاب گلستان سعدی و بهارستان جامی ، باغی است رنگارنگ و تن پوش آن زیبایی های لفظی و معنوی است ، که بر قامت این دو کتاب ، برازنده دوخته شده است . در این رساله سعی بر این است که این دو کتاب به صورت موشکافانه ، مورد نقد و بررسی قرار گیرد . که محتوای رساله، به پنج بخش اصلی تقسیم شده است که به ترتیب عبارتند از :
۱- بررسی انواع نثر پارسی ، ( قرن چهارم تا قرن نهم هـ . ق ) در بستر تاریخ ادبیات .
۲- مقامه چیست ؟ و چگونگی شکل گیری آن در ادب پارسی و ویژگی های مقامه نویسی و به راستی آیا گلستان ، نوعی مقامه می باشد ؟ مقایسه مقامات حمیدی و گلستان سعدی .
۳- ویژگی های سبکی گلستان سعدی و بهارستان جامی و وجوه اشتراک و افتراق سبکی این دو اثر گرانبهای ادب پارسی .
۴- بررسی حکایات گلستان و بهارستان ، از لحاظ وجوه اشتراک و افتراق و بررسی ویژگی های سبکی و بلاغی حکایات .
۵- بررسی آیات و احادیث ، از جهت تاکید مطلب یا بار معنایی و بررسی اشعار عربی از جهت تاکید مطلب یا اشاره شعر ، به آیه و حدیث .
۶- نتیجه گیری کلی از پایان نامه
پیشگفتار
خدای ، جهان آفرین را سپاس که به من این لطف عظیم را عنایت کرد ، که در گلزاری از معرفت و حکمت قدم بگذارم . و هر لحظه که در این بوستان عشق و محبت ، بیشتر تعمق می کردم ؛ درون خویش ، احساس زایدالوصفی داشتم که در سرزمینی زاده شده ام که محبت و عشق به همنوع ، در رگ های اجدادم ، حیات داشته است . و نشان می دهد که مردم کشورم ، روحشان و کالبد خاکیشان ، با عشق سرشته شده است . و شاعران و نویسندگان این مرز و بوم ، با نقاشی ماهرانه ی ، با قلم زرین خویش ، بر صفحه دل انسان ها می نگاشتند و نام آنها تا ابد جاودانه می ماند . و خوشبختانه این دو آموزگار بزرگ تعلیم و تربیت ، ادبیات تعلیمی کشورم ، ( سعدی و جامی ) با قلم روان خویش ، درس دوست داشتن به همنوع ، روی در روی شدن با مشکلات و نهراسیدن از آن ، توکل به خدا ، مبارزه با پلیدی و زشتی ، روی آوردن به باغ معرفت و دانایی را با فکر و اندیشه جاودانه خویش ، به ما ملت تمدن ساز ، تقدیم کرده اند . به راستی اگر سعدی نبود ؟ چه بر سر نثر زیبای پارسی می افتاد. هم اکنون زمانی فرا می رسید که باید در فرهنگ لغات ، واژگان پارسی را جستجو می کردیم. و از زبان شیرین پارسی جز نامی باقی نمی ماند .
جامی نیز به گردن ادب پارسی ، حق بزرگی دارد اگرچه در بهارستان ، نتوانسته است مانند : سعدی ، به پختگی و کمال دست پیدا کند . ولی به حق در دوره فضل فروشی نویسندگان پارسی ، که تکّلف و تصنّع را وارد ادبیات کردند . به حق عبدالرحمان جامی ، نیز با سادگی و روانی متن ، به ادبیات پارسی کمک شایان توجهی کرده است . که در این رساله ، در پنج بخش به مقایسه گلستان و بهارستان پرداخته شده است .
در پایان لازم است از استادان گرامی : جناب آقایان : دکتر رضا اشرف زاده و دکتر محمد فاضلی کمال سپاس و تشکر را داشته باشم که در این وادی علم و دانش با راهنمایی های و تشویقهای دلسوزانه خویش ، مرا به ادامه کارم دلگرم داشتند . و نکات زیادی از علم و معرفت را از محضر این دو بزرگوار فرا گرفتم . که همیشه فرا راه زندگیم می باشد . و از محضر استادان : دکتر محمد علوی مقدم ، دکتر محمود مهدوی ، و دکتر تقی وحیدیان کامیار نیز کمال تشکر را دارم و بی شک تاثیر این شاگردی و ادب آموزی و شهد شیرین آن برای همیشه در زندگیم باقی خواهد ماند و به آن افتخار می کنم .
« مقایسه گلستان سعدی و بهارستان جامی »
فهرست مندرجات رساله
۱- چکیده رساله ……………………………………………………………………………………………………. ۹
۲- پیشگفتار ………………………………………………………………………………………………………… ۱۰
بخش اول : انواع نثر در بستر تاریخ ادبیات ( قرن چهارم تا قرن نهم هـ .ق ) ….. ۱۳-۲۶
۱- مقدمه……………………………………………………………………………………………………….. ۱۳-۱۴
۲- فصل اول ۱- چگونگی شکل گیری نثر مرسل اول ………………………………. ۱۵
۲- چگونگی شکل گیری نثر مرسل دوم ………………………………. ۱۵
۳- ویژگیهای نثر مرسل اول و دوم ……………………………………….. ۱۶
۳- فصل دوم ۱- چگونگی شکل گیری نثر فنی در بستر تاریخ ادبیات …………… ۱۷
۲- تقسیم بندی نثر موزون به دو دسته
۳- ویژگی های نثر موزون مرسل …………………………………………. ۱۸
۴- ویژگی های نثر موزون فنی ……………………………………….. ۱۸-۱۹
۵- دیدگاه نثر نویسان درباره نثر موزون فنی ………………………. ۱۹-۲۰
۴- فصل سوم ۱- نثر فارسی قرن هفتم و هشتم در بستر تاریخ ادبیات………….. ۲۱-۲۲
۲- جایگاه نثر فارسی در قرن هفتم و هشتم ……………………………….۲۳
۳- امتزاج نثر موزون مرسل و فنی در قرن هفتم در گلستان سعدی .. ۲۴
۱- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………..۳۰
۲- فصل اول ۱- بحث لغوی مقامه …………………………………………………………………………. ۳۱
۲- مقامات در معنی اصطلاحی …………………………………………………………… ۳۲
۳- ویژگی های مقامه ……………………………………………………………………۳۳-۳۴
۳- فصل دوم ۱- گلستان و مقامات …………………………………………………………………….۳۵-۳۷
۲- وجوه اشتراک گلستان با مقامات ………………………………………………۳۸-۴۰
۳- وجوه اشتراک گلستان با مقامات « جدال سعدی با مدعی » و « مقدمه کتاب »
۴- وجوه اختلاف گلستان و مقامات ……………………………………………..۴۱-۴۲
۴- فصل سوم ۱- مقامات حمیدی ………………………………………………………………………۴۳-۴۴
۲- ارزش مقامات حمیدی در نثر فارسی …………………………………………۴۴-۴۵
۳- مقایسه گلستان سعدی و مقامات حمیدی ……………………………………۴۶-۴۹
بخش سوم : مقایسه ویژگی های سبکی گلستان و بهارستان ………………….. ۵۳-۷۰
۲- فصل اول ۱- ویژگی های سبکی گلستان سعدی …………………………………………..۵۳-۵۷
۲- ویژگی های سبکی بهارستان جامی …………………………………………..۵۸-۶۰
۳- فصل دوم مقایسه ویژگی های سبکی گلستان و بهارستان
بخش چهارم : مقایسه حکایت های گلستان و بهارستان ………… ۷۳-۱۰۳
۱- مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………۷۳
۲- بررسی بابهای گلستان و بهارستان از لحاظ وجوه اشتراک و افتراق …………………………..۷۳-۷۴
۳- تشابه موضوع و مفهوم در حکایت اسکندر مقدونی ……………………………………………..۷۴-۷۵
۴- تقسیم بندی حکایات گلستان و بهارستان ۱- در سیرت پادشاهان …………………….. ۷۶-۸۴
به شش دسته اصلی از جهت اشتراک و افتراق ۲- عشق و جوانی …………………………..۸۵-۹۱
موضوع ، شیوه سبک و بلاغت ۳- در آداب صحبت …………………………۹۲-۹۵
۴- سلامت و سلامتی …………………………۹۶-۹۸
۵- بخشش و بخشندگی …………………….۹۹-۱۰۱
۶- قناعت ……………………………………..۱۰۲-۱۰۳
بخش پنجم : بررسی آیات ، حدیث و اشعار در گلستان و بهارستان ……….. ۱۰۷-۱۳۴
۱- مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۰۷
۲- بررسی آیات قرآنی در گلستان ۱- تاکید مطلب ………………………………….۱۰۸-۱۱۴
۲- بار معنایی ……………………………………………..۱۱۵
۳- بررسی آیات قرآنی در بهارستان ۳- تاکید مطلب …………………………………..۱۱۶-۱۱۷
۴- بار معنایی ……………………………………………..۱۱۸
۴- بررسی احادیث گلستان ۱- تاکید مطلب ………………………………….۱۱۹-۱۲۰
۲- بار معنایی ـــــ
۵- بررسی احادیث بهارستان ۳- تاکید مطلب ……………………………………………۱۲۱
۴- بار معنایی ـــــ
۶- بررسی اشعار عربی گلستان ۱- تاکید مطلب ……………………………………..۱۲۲-۱۲۹
۲- بار معنایی ـــــ
۳- اشاره به آیه و حدیث ………………………….. ۱۳۰-۱۳۱
۷- بررسی اشعار عربی بهارستان ۱- تاکید مطلب …………………………………….. ۱۳۲-۱۳۴
۲- بار معنایی ــــــ
۳- اشاره به آیه و حدیث ـــــ
۸- نتیجه گیری کلی از پایان نامه ……………………………………………………………………………..۱۳۶-۱۳۷
پیشینهی تحقیق:
با نگاهی کوتاه به تاریخچهی فرهنگ نویسی در زبان فارسی، میبینیم که تا روزگار معاصر، فرهنگها جنبهی عام داشته؛ یعنی به یک مقوله یا صنف، دسته و رشتهی خاصّی اختصاص ندارند. با گسترش دامنهی دانشها، تکنیکها و هنرها، امروزه فرهنگهای اختصاصی در هر رشته از علوم تهیّه شده است؛ به طوری که بعضی از لغات و اصطلاحات خاصّ آن رشته را در لغت نامههای معمولی نمیتوان یافت .
متون عرفانی نیز از این تخصّصگرایی دور نمانده و تاکنون فرهنگهای متفاوتی در این زمینه به رشتهی تحریر درآمده است که برخی از آنان به صورت عمومی، بعضی اصطلاحات عرفان و تصوّف را مختصر یا مفصّل شرح دادهاند و برخی از آنها دربارهی اصطلاحات و تعبیرات یک اثر خاص یا یک نویسندهی خاص نگارش یافته است. در ذیل به برخی از آنها اشاره میشود:
۱- شرح اصطلاحات تصوّف تألیف سیّد صادق گوهرین (۱۰ جلد)
۲- فرهنگ لغات و اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، سیّد جعفر سجّادی (۱ جلد)
۳- فرهنگ نوربخش، جواد نوربخش (۸ جلد)
۴- فرهنگ اصطلاحات عرفانی، منوچهر دانشپژوه (۱ جلد)
۵- تبیین اصطلاحات و واژههای غزلیات عرفانی، احمد حبیبیان (۱جلد)
۶- مفهوم و معانی اصطلاحات عرفانی، حسین علی اکبر قوچانی (۱ جلد)
۷- فرهنگ اصطلاحات استعاری صوفیه ، شرف الدّین حسینی ابن الفتی تبریزی(قرن هشم) (۱جلد)
۸- فرهنگ قیاسی عشق و عرفان، مهشید مشیری (۱ جلد)
۹- شناخت شاخصهای عرفانی( مجموعهی سه رساله از مولانا محمّد طبسی، فخرالدّین عراقی و ملّا حسین فیض کاشانی) (۱ جلد)
۱۰-فرهنگ اصطلاحات عرفان و تصوّف عبدالرزّاق کاشانی، ترجمه محمّد علی مودود لاری (۱ جلد)
۱۱-فرهنگ اصطلاحات عرفانی ابن عربی، گل بابا سعیدی (۱ جلد)
۱۲-فرهنگ واژگانی ادبی – عرفانی، جمعی از مؤلفان (۱ جلد)
۱۳-فرهنگ اصطلاحات عرفان اسلامی، جمعی از پژوهشگران (۱ جلد)
۱۴-فرهنگ اصطلاحات عرفانی محیی الدّین عربی، ترجمهی قاسم میرآخوری و حیدر شجاعی (۱ جلد)
با سیری کوتاه در این آثار، خواهیم دید که همهی آنها کاملاً تخصّصی بوده و برخی مربوط به آثار منثور و برخی نیز مربوط به آثار منظوم میباشند و یا برخی بسیار مفصّل و کامل به شرح اصطلاحات و لغات پرداخته، ولی برخی خیلی کوتاه و مجمل به توضیح واژگان پرداخته و البتّه برخی تنها به آوردن معادلهای انگلیسی آنها اکتفا کردهاند. در هر صورت میتوان از همهی آنها به عنوان فرهنگهای تخصّصی عرفان و تصوّف یاد کرد.
ضرورت و انگیزههای تحقیق:
به گمان بنده، برای آشنایی دقیق و کامل با تمام جوانب افکار و اندیشههای یک صاحب اثر، ضروری است که فرهنگی خاص برای آثار او نوشته شود، چون اثر هر نویسنده یا شاعر در عین تشابه با آثار معاصرانش، تفاوتهای زبانی و فکری نیز با آنها دارد و این ضرورت در متون نثر عرفانی بیش از بیش جلوهگر میباشد.
با توجّه به این نکات و همچنین جایگاه عرفانی، ادبی، علمی و اجتماعی شیخ بزرگوار احمد جامی نامقی و تأثیر و جایگاه ممتاز این عارف شهیر در خطّهی پاک و عارف پرور تربت جام و تعلّق خاطر این مرید نوآموز به این عارف پاک طنیت و ادای دِین به عنوان همولایتی ایشان و نیز پیشنهاد آگاهانه و دلسوزانهی استاد بزرگوار جناب آقای دکتر خواجهایم، انگیزههایی شد تا در مسیر نگارش فرهنگی تحلیلی از اصطلاحات عرفانی آثار منثور ژنده پیل احمد جامی نامقی گام بردارم.
روش تحقیق:
روش کار در این تحقیق به شیوهی کتابخانهای است. ابتدا پس از مطالعهی اجمالی آثار شیخ احمد جام، پنجاه وشش واژه و اصطلاح عرفانی از آثار این عارف ژنده پیل استخراج و هر یک به عنوان یک مدخل در نظر گرفته شد. با توافق استاد محترم راهنما، چند تن از عارفان و صوفیان پیش و پس از احمد جام انتخاب گردید؛ از جمله خواجه عبدالله انصاری، احمد غزّالی، عین القضّات همدانی، ابوالقاسم قشیری و عزّالدّین کاشانی، سپس هر واژه و اصطلاح در آثار این عارفان جستجو گردید؛ در هر مورد، نظر و دیدگاه نویسندگان آن، مورد بررسی و شناخت قرار گرفت و در ادامه، نظر شیخ احمد جام نیز از آثار وی استخراج و سپس در بیشتر موارد به نوعی مقایسه و نتیجهگیری پرداخته شد. در ضمن در تعریف لغوی و اصطلاحی واژگان از نظرات بزرگان دیگری بجز افراد مذکور نیز استفاده شد تا اثر از ارزش و عمق بیشتری برخوردار گردد. در بعضی از مدخلها، مطلبی ذکر نشده و فقط به مدخل دیگری ارجاع داده شده است. دلیل این کار، این است که در آثار احمد جام، مدخلهایی مانند درویش و صوفی، جذبه و کشش، حقیقت و شریعت و… با هم و در کنار هم آمده و شیخ به نوعی مقایسه پرداخته است؛ به این دلیل، ما آن دو را از یکدیگر جدا کرده و در یک مدخل که در ترتیب حروف الفبا پیشتر قرار میگیرد، کامل توضیح دادهایم و در مدخل دیگر فقط مطلب را به مدخل پیشین ارجاع دادهایم.
ناگفته نماند که کار در زمینهی آثار منثور عرفانی احمد جام، بسیار گسترده و مستلزم وقت طولانی بود و نیز به دلیل عدم دسترسی به همهی آثار این عارف شهیر با موافقت استاد محترم راهنما، این جستجو و تفحّص در چهار اثر شیخ بزرگوار شامل مفتاح النجات، انسالتّائبین، روضه المذنبین و سراج السّائرین انجام گرفت.
ساختار پایان نامه:
پایاننامهی حاضر علاوه بر پیش گفتار، شامل دو فصل کلّی است که در فصل اوّل، زندگی نامه، آثار، ویژگیهای نثر در سدهی پنجم و ششم هجری و مشرب عرفانی و… را در برمیگیرد. در فصل دوم، پنجاه و شش اصطلاح عرفانی که از آثار شیخ احمد استخراج، به ترتیب حروف الفبا تنظیم و مرتّب شده و در پایان هم فهرست منابع و مآخذ ذکر شده است.
امید است که این اثر با وجود کاستیها و عیبها توانسته باشد گامی هر چند کوتاه در راه شناخت جایگاه عارف جلیل القدر شیخ احمد جام و آثار وی برداشته باشد؛ لذا با اعتذار تمام، امیدوارم عذر نگارنده از جهت نقایص احتمالی، مسموع واقع افتد.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیدهی فارسی
پیش گفتار………………………………………………………………………………………….. ۷-۱
نشانههای اختصاری…………………………………………………………………………………. ۸
فصل اوّل: زندگی و مشرب عرفانی احمد………………………………………………….. ۳۵-۹
یادداشتها………………………………………………………………………………………. ۳۸-۳۶
فصل دوم: مدخلها …………………………………………………………………………… ۲۷۱-۳۹
ابدال………………………………………………………………………………………………… ۴۳-۴۰
احسان……………………………………………………………………………………………… ۴۶-۴۴
اخلاص……………………………………………………………………………………………. ۵۱-۴۷
ادب………………………………………………………………………………………………… ۵۸-۵۲
بیداری……………………………………………………………………………………………… ۶۱-۵۹
پیر…………………………………………………………………………………………………… ۶۶-۶۲
تقوی……………………………………………………………………………………………….. ۷۰-۶۷
تفویض…………………………………………………………………………………………….. ۷۳-۷۱
توبه…………………………………………………………………………………………………. ۷۹-۷۴
توحید………………………………………………………………………………………………. ۸۵-۸۰
توفیق……………………………………………………………………………………………….. ۸۷-۸۶
توکّل ………………………………………………………………………………………………. ۹۳-۸۸
جذبه……………………………………………………………………………………………….. ۹۷-۹۴
حال ………………………………………………………………………………………………. ۱۰۲-۹۸
حرص……………………………………………………………………………………………. ۱۰۶-۱۰۳
حقیقت ………………………………………………………………………………………….. ۱۱۰-۱۰۷
حیرت……………………………………………………………………………………………. ۱۱۲-۱۱۱
خانقاه ……………………………………………………………………………………………. ۱۱۶-۱۱۳
خوف…………………………………………………………………………………………….. ۱۲۱-۱۱۷
درویش…………………………………………………………………………………………… ۱۲۶-۱۲۲
دنیا ……………………………………………………………………………………………….. ۱۳۰-۱۲۷
دولت ……………………………………………………………………………………………. ۱۳۲-۱۳۱
رجا……………………………………………………………………………………………….. ۱۳۶-۱۳۳
رحمت…………………………………………………………………………………………… ۱۳۸-۱۳۷
روح………………………………………………………………………………………………. ۱۴۱-۱۳۹
ریاضت…………………………………………………………………………………………… ۱۴۲-۱۴۴
زهد……………………………………………………………………………………………….. ۱۵۱-۱۴۵
سرّ (اسرار)………………………………………………………………………………………. ۱۵۵-۱۵۲
سماع……………………………………………………………………………………………… ۱۶۲-۱۵۶
شریعت………………………………………………………………………………………………. ۱۶۳
شکر………………………………………………………………………………………………. ۱۶۷-۱۶۴
صبر……………………………………………………………………………………………….. ۱۷۳-۱۶۸
صوفی……………………………………………………………………………………………….. ۱۷۴
طاعت…………………………………………………………………………………………….. ۱۷۷-۱۷۴
طلب……………………………………………………………………………………………… ۱۸۱-۱۷۸
عشق …………………………………………………………………………………………….. ۱۸۷-۱۸۲
عقل ……………………………………………………………………………………………… ۱۹۰-۱۸۸
علم ………………………………………………………………………………………………. ۱۹۸-۱۹۱
فقر………………………………………………………………………………………………… ۲۰۳-۱۹۹
قناعت……………………………………………………………………………………………. ۲۰۷-۲۰۴
کرامت …………………………………………………………………………………………… ۲۱۴-۲۰۸
کشش………………………………………………………………………………………………… ۲۱۵
مؤمن……………………………………………………………………………………………… ۲۱۸-۲۱۵
مجاهدت ……………………………………………………………………………………….. ۲۲۲-۲۱۹
محبّت…………………………………………………………………………………………….. ۲۲۹-۲۲۳
مرید………………………………………………………………………………………………. ۲۳۵-۲۳۰
معرفت…………………………………………………………………………………………… ۲۴۲-۲۳۶
ناز…………………………………………………………………………………………………. ۲۴۶-۲۴۳
نصیحت …………………………………………………………………………………………. ۲۴۹-۲۴۷
نفس ……………………………………………………………………………………………… ۲۵۳-۲۵۰
نیاز……………………………………………………………………………………………………. ۲۵۴
وجد ……………………………………………………………………………………………… ۲۵۸-۲۵۴
وقت……………………………………………………………………………………………… ۲۶۳-۲۵۹
همّت…………………………………………………………………………………………………. ۲۶۴
هوی………………………………………………………………………………………………. ۲۶۶-۲۶۴
یقین………………………………………………………………………………………………. ۲۷۱-۲۶۷
فهرست منابع و مآخذ………………………………………………………………………… ۲۷۵-۲۷۲
چکیدهی انگلیسی
دستهها، آخرینها، آمار و ابزارهای کاربردی در یک نگاه.
نام کاربری یا ایمیل خود را وارد کنید
کد ۶ رقمی ارسالشده به ایمیل و رمز عبور جدید را وارد کنید.
در چند ثانیه حساب کاربری خود را بسازید
دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید
ورود کاربران
خوش آمدید! لطفا وارد حساب خود شوید